Częstochowa leży na północnym krańcu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, zwanej potocznie Jurą Krakowsko-Częstochowską. Terytorium miasta jest zróżnicowane geologicznie, wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny, zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury.

Miasto jest głównym ośrodkiem Częstochowskiego Okręgu Przemysłowego. Częstochowa należy do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.